LUẬT THỐNG KÊ SỬA ĐỔI 2025: BƯỚC NGOẶT TRONG CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ TINH GỌN BỘ MÁY THỐNG KÊ NHÀ NƯỚC

Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thống kê, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, sửa đổi 35 điều và bổ sung 02 điều mới nhằm hiện đại hóa hoạt động thống kê, đáp ứng yêu cầu quản lý trong kỷ nguyên số.

1. Nội dung sửa đổi, hoàn thiện chính của Luật

Luật tập trung vào 04 nhóm nội dung cốt lõi nhằm kiện toàn hệ thống thống kê quốc gia:

• Sắp xếp bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp: Luật điều chỉnh tên gọi các cơ quan để bảo đảm tính thống nhất với thực tiễn. Đáng chú ý, cụm từ “cấp huyện” được thay thế bằng “cấp xã” hoặc “cơ sở”; đồng thời chuyển đổi thẩm quyền từ “Bộ Kế hoạch và Đầu tư” sang “Bộ Tài chính” tại một số điều khoản để phù hợp với sự phân công mới của bộ máy nhà nước. Hệ thống thông tin thống kê cũng được chuyển đổi từ cấp huyện sang cấp xã để phù hợp với mô hình chính quyền 02 cấp.

• Chuyển đổi từ “Thanh tra” sang “Kiểm tra”: Để thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy thanh tra, hoạt động “Thanh tra chuyên ngành thống kê” được đổi tên thành “Kiểm tra chuyên ngành thống kê”, phù hợp với Luật Thanh tra năm 2025.

• Cải cách chuyên môn, nghiệp vụ: Luật rút ngắn thời hạn thẩm định các hệ thống chỉ tiêu và phương án điều tra từ 20 ngày xuống còn 10 ngày (trường hợp phức tạp không quá 20 ngày), giúp đẩy nhanh quá trình ra quyết định và nâng cao tính kịp thời của thông tin. Đồng thời, bổ sung các quy định về quyền và nghĩa vụ của điều tra viên để thích ứng với hình thức thu thập dữ liệu qua Webform.

• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số: Luật bổ sung quy định về Cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia, tạo hành lang pháp lý cho việc quản lý, khai thác và chia sẻ dữ liệu dùng chung trong toàn hệ thống.

2. Những điểm sửa đổi, bổ sung quan trọng nhất

Luật sửa đổi 2025 mang đến 06 thay đổi mang tính đột phá mà người dân và cán bộ thống kê cần lưu ý:

1. Hệ thống thông tin thông suốt 03 cấp: Hình thành dòng chảy thông tin đồng bộ từ Trung ương đến cấp xã; từ các Bộ, ngành đến Bộ Tài chính và từ các Sở, ngành địa phương đến Cục Thống kê tỉnh.

2. Mở rộng chế độ báo cáo thống kê: Bổ sung chế độ báo cáo bộ, ngành để thu thập thông tin đa lĩnh vực, đa vùng. Đặc biệt, Chế độ báo cáo thống kê cấp tỉnh, cấp xã lần đầu tiên được quy định chính thức để phục vụ trực tiếp công tác điều hành tại địa phương.

3. Tăng cường phân cấp, phân quyền: Luật đẩy mạnh phân quyền cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ và Thủ trưởng cơ quan thống kê trung ương trong việc quyết định các cuộc điều tra thống kê, giúp tăng tính chủ động cho các đơn vị.

4. Thiết lập Cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia: Đây là nền tảng để xây dựng Chính phủ số, giúp kết nối và liên thông dữ liệu nhà nước. Việc khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu này sẽ giúp giảm bớt các cuộc điều tra thống kê mới, từ đó tiết kiệm ngân sách và giảm phiền hà cho người dân, doanh nghiệp.

5. Cập nhật hệ thống tư pháp: Bổ sung Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân cấp khu vực vào hệ thống thống kê để thống nhất với Luật Tổ chức Tòa án và Viện kiểm sát mới.

6. Hiện đại hóa phương thức thu thập: Thể chế hóa hình thức thu thập thông tin qua mạng (Webform), thay đổi cách tiếp cận truyền thống để phù hợp với xu thế công nghệ hiện nay.

Luật Thống kê sửa đổi 2025 không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là "lộ trình" để ngành Thống kê chuyển mình. Việc tinh gọn từ "cấp huyện" xuống "cấp xã" và ưu tiên dữ liệu số giúp hệ thống thống kê trở nên nhạy bén hơn, trở thành "tai mắt" tin cậy cho công tác quản lý và điều hành phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Phòng Thống kê Tổng hợp - Thống kê tỉnh Phú Thọ